Policjant — postępowanie dyscyplinarne

Komisja Dyscyplinarna Policji

• Ustawa z 6 kwietnia 1990 r. o Policji — rozdz. 10 „Odpowiedzialność dyscyplinarna i karna policjantów” (art. 132–145).
• Art. 134 ustawy o Policji — zamknięty katalog siedmiu kar dyscyplinarnych; art. 134a–134h — treść poszczególnych kar i zasady ich wymiaru.
• Art. 135 ustawy o Policji — negatywne przesłanki wszczęcia postępowania oraz terminy: 90 dni na wszczęcie i 2 lata przedawnienia karalności.
• Art. 135f ustawy o Policji — katalog praw obwinionego; art. 135k — dwuinstancyjność i 7-dniowy termin odwołania; art. 135q — zatarcie kary; art. 135r — wznowienie postępowania.
• Art. 135p ustawy o Policji — odpowiednie stosowanie przepisów Kodeksu postępowania karnego w zakresie nieuregulowanym.
• Art. 138 ustawy o Policji — skarga do sądu administracyjnego od orzeczenia i postanowienia kończących postępowanie; dalej ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
• Art. 39 i nast. ustawy o Policji — zawieszenie policjanta w czynnościach służbowych.
• Rozporządzenie MSWiA w sprawie czynności w postępowaniu dyscyplinarnym oraz zarządzenie Komendanta Głównego Policji w sprawie zasad etyki zawodowej policjanta.

• Naruszenie dyscypliny służbowej — niewykonanie lub nienależyte wykonanie rozkazu albo polecenia przełożonego.
• Nieprzestrzeganie zasad etyki zawodowej policjanta.
• Zachowanie poza służbą uchybiające godności funkcjonariusza.
• Niewłaściwe użycie środków przymusu bezpośredniego lub broni palnej.
• Przekroczenie uprawnień albo niedopełnienie obowiązków — często równolegle z zarzutem z art. 231 k.k.
• Niewłaściwe postępowanie wobec osób zatrzymanych, legitymowanych lub kontrolowanych.
• Przewinienia związane z kierowaniem pojazdem służbowym oraz kolizje w służbie.
• Nieprawidłowości w dokumentacji służbowej — notatniki, protokoły, rejestry, meldunki.
• Stawienie się do służby po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie oraz spożywanie ich w służbie.
• Ujawnienie informacji uzyskanych w związku ze służbą lub nieuprawnione sprawdzenia w bazach policyjnych.
• Wypowiedzi publiczne i aktywność w mediach społecznościowych godzące w dobre imię formacji.
• Nieusprawiedliwiona nieobecność w służbie i samowolne oddalenie się z miejsca pełnienia służby.

1. Etap 01

   Czynności wyjaśniające przed wszczęciem

   Przed formalnym wszczęciem przełożony dyscyplinarny może zlecić czynności wyjaśniające, które mają ustalić, czy w ogóle doszło do czynu stanowiącego przewinienie dyscyplinarne. Jeżeli ich wynik tego nie potwierdzi, postępowania nie wszczyna się (art. 135 ust. 1 pkt 1 ustawy o Policji).

2. Etap 02

   Wszczęcie postępowania dyscyplinarnego

   Postępowanie wszczyna przełożony dyscyplinarny w drodze postanowienia i wyznacza rzecznika dyscyplinarnego. Pokrzywdzony, który złożył wniosek o wszczęcie, otrzymuje postanowienie o odmowie wszczęcia i może wnieść na nie zażalenie w terminie 7 dni (art. 135 ust. 2 u. o Policji).

3. Etap 03

   Terminy graniczne — 90 dni i 2 lata

   Postępowania nie wszczyna się po upływie 90 dni od dnia powzięcia przez przełożonego dyscyplinarnego wiadomości o popełnieniu przewinienia (art. 135 ust. 3). Karalność przewinienia ustaje z upływem 2 lat od jego popełnienia, przy czym zawieszenie postępowania wstrzymuje bieg tego terminu (art. 135 ust. 4). Jeżeli czyn zawiera zarazem znamiona przestępstwa lub wykroczenia, termin dwuletni nie może upłynąć wcześniej niż przedawnienie karalności tego czynu (art. 135 ust. 5). Gdy policjant z powodu nieobecności w służbie nie może złożyć wyjaśnień, bieg terminu 90-dniowego nie rozpoczyna się albo ulega zawieszeniu.

4. Etap 04

   Postępowanie przed rzecznikiem dyscyplinarnym

   Rzecznik przesłuchuje obwinionego i świadków, gromadzi dowody. Obwiniony ma prawo do odmowy składania wyjaśnień, zgłaszania wniosków dowodowych, przeglądania akt i sporządzania z nich notatek lub fotokopii oraz do ustanowienia obrońcy, którym może być policjant, adwokat albo radca prawny (art. 135f ust. 1 u. o Policji). Na postanowienia rzecznika przysługuje zażalenie do przełożonego dyscyplinarnego w terminie zaledwie 3 dni od doręczenia.

5. Etap 05

   Wnioski dowodowe i ich oddalenie

   Wniosek dowodowy składa się rzecznikowi na piśmie. Rzecznik może go oddalić postanowieniem m.in. gdy okoliczność nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia albo jest już udowodniona zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy, dowód jest nieprzydatny lub niemożliwy do przeprowadzenia, jego przeprowadzenie jest niedopuszczalne, wniosek w sposób oczywisty zmierza do przedłużenia postępowania albo został złożony po zakreślonym terminie. Na postanowienie o nieuwzględnieniu wniosku przysługuje zażalenie — to kluczowy moment dla późniejszego zaskarżenia orzeczenia.

6. Etap 06

   Tryb uproszczony i dobrowolne poddanie się karze

   Przełożony dyscyplinarny może wydać orzeczenie bez wszczynania postępowania, jeżeli okoliczności czynu i wina nie budzą wątpliwości i nie zachodzi potrzeba wymierzenia kary surowszej niż nagana — wymaga to wysłuchania policjanta, jego pisemnych wyjaśnień i pisemnej zgody na poddanie się karze (art. 135fa u. o Policji). Po wszczęciu postępowania obwiniony może złożyć wniosek o dobrowolne poddanie się karze do czasu zakończenia pierwszego przesłuchania w charakterze obwinionego. To decyzja nieodwracalna — warto ją skonsultować z obrońcą.

7. Etap 07

   Orzeczenie w I instancji

   Orzeczenie wydaje przełożony dyscyplinarny. Za jedno przewinienie wymierza się tylko jedną karę, a za kilka przewinień — jedną, odpowiednio surowszą (art. 134g). Kara musi być współmierna do przewinienia i stopnia zawinienia (art. 134h); brak uzasadnienia jej wysokości jest samodzielną podstawą do uchylenia orzeczenia.

8. Etap 08

   Odwołanie — 7 dni

   Termin wynosi 7 dni od dnia doręczenia orzeczenia (art. 135k ust. 1). Odwołanie składa się do wyższego przełożonego dyscyplinarnego za pośrednictwem przełożonego, który wydał orzeczenie (ust. 2). Jeżeli orzeczenie w I instancji wydał minister właściwy do spraw wewnętrznych albo Komendant Główny Policji, odwołanie nie przysługuje — w tym samym terminie można złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (ust. 4).

9. Etap 09

   Postępowanie odwoławcze i prawomocność

   Wyższy przełożony dyscyplinarny powołuje komisję do zbadania zaskarżonego orzeczenia (art. 135m), która sporządza sprawozdanie stanowiące podstawę rozstrzygnięcia odwoławczego (art. 135n). Orzeczenie staje się prawomocne na zasadach z art. 135o.

10. Etap 10

    Skarga do sądu administracyjnego

    Od orzeczenia i postanowienia kończących postępowanie dyscyplinarne policjantowi przysługuje skarga do sądu administracyjnego (art. 138 ustawy o Policji). Termin i tryb określa ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi — co do zasady 30 dni od doręczenia rozstrzygnięcia. Sąd bada legalność, nie orzeka o wysokości kary za organ.

11. Etap 11

    Zatarcie kary

    Kara dyscyplinarna ulega zatarciu po upływie terminów z art. 135q ustawy o Policji, a decyzję o zatarciu doręcza się policjantowi (art. 135qa). Przed zatarciem kary wyznaczenia na niższe stanowisko policjanta nie można powołać ani mianować na wyższe stanowisko (art. 134d ust. 2).

12. Etap 12

    Wznowienie postępowania

    Prawomocnie zakończone postępowanie wznawia się w razie zaistnienia przesłanek z art. 135r ustawy o Policji — m.in. gdy ujawnią się nowe dowody nieznane wcześniej organowi. Czynności we wznowionym postępowaniu reguluje art. 135s.

• Upomnienie (art. 134 pkt 1 ustawy o Policji) — wytknięcie ukaranemu przez przełożonego dyscyplinarnego niewłaściwego postępowania (art. 134a).
• Nagana (art. 134 pkt 2) — tak samo jak upomnienie oznacza wytknięcie niewłaściwego postępowania (art. 134a).
• Ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku (art. 134 pkt 3) — wytknięcie połączone z uprzedzeniem, że ponowne przewinienie spowoduje wyznaczenie na niższe stanowisko lub surowszą karę (art. 134c).
• Wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe (art. 134 pkt 4) — odwołanie lub zwolnienie z dotychczasowego stanowiska i mianowanie na niższe; przed zatarciem tej kary nie można awansować na wyższe stanowisko (art. 134d).
• Obniżenie stopnia (art. 134 pkt 5) — może być wymierzone wyłącznie obok kary wyznaczenia na niższe stanowisko, ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby albo wydalenia ze służby (art. 134e ust. 2).
• Ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby (art. 134 pkt 6) — kara odrębna od tej z pkt 3; oznacza uprzedzenie, że ponowne przewinienie dyscyplinarne spowoduje wydalenie ze służby (art. 134ea).
• Wydalenie ze służby (art. 134 pkt 7) — oznacza zwolnienie ze służby w Policji (art. 134f).
• Zasada jednej kary: za popełnione przewinienie wymierza się tylko jedną karę, a za kilka przewinień — jedną karę odpowiednio surowszą, z zastrzeżeniem kary obniżenia stopnia (art. 134g).
• Zasada współmierności: kara musi być współmierna do popełnionego przewinienia i stopnia zawinienia (art. 134h) — brak uzasadnienia jej wysokości w orzeczeniu stanowi podstawę do uchylenia.
• Odrębnie od kar: zawieszenie w czynnościach służbowych (art. 39 i nast. ustawy o Policji) — nie jest karą dyscyplinarną, lecz środkiem o dotkliwych skutkach finansowych, który zaskarża się osobno.

Post\u0119powanie dyscyplinarne w Policji jest dwuinstancyjne (art. 135k ust. 1 ustawy o Policji). Od orzeczenia I instancji obwinionemu przys\u0142uguje odwo\u0142anie w terminie 7 dni od dnia dor\u0119czenia, sk\u0142adane do wy\u017cszego prze\u0142o\u017conego dyscyplinarnego za po\u015brednictwem prze\u0142o\u017conego, kt\u00f3ry wyda\u0142 orzeczenie. Gdy orzeczenie w I instancji wyda\u0142 minister w\u0142a\u015bciwy do spraw wewn\u0119trznych albo Komendant G\u0142\u00f3wny Policji, odwo\u0142anie nie przys\u0142uguje \u2014 pozostaje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z\u0142o\u017cony w tym samym 7-dniowym terminie (art. 135k ust. 4). R\u00f3wnolegle biegn\u0105 kr\u00f3tsze terminy wpadkowe: za\u017calenia na postanowienia rzecznika dyscyplinarnego wnosi si\u0119 w ci\u0105gu 3 dni od dor\u0119czenia (art. 135f ust. 1 pkt 5). Od orzeczenia i postanowienia ko\u0144cz\u0105cych post\u0119powanie przys\u0142uguje skarga do s\u0105du administracyjnego (art. 138), rozpoznawana wed\u0142ug Prawa o post\u0119powaniu przed s\u0105dami administracyjnymi \u2014 s\u0105d bada legalno\u015b\u0107 rozstrzygni\u0119cia, a nie zast\u0119puje organu w ocenie wysoko\u015bci kary. Prawomocnie zako\u0144czone post\u0119powanie mo\u017cna wznowi\u0107 na podstawie art. 135r. Ze wzgl\u0119du na 7- i 3-dniowe terminy obro\u0144c\u0119 nale\u017cy zaanga\u017cowa\u0107 najp\u00f3\u017aniej z chwil\u0105 pierwszego wezwania do rzecznika, a nie po dor\u0119czeniu orzeczenia.

• Reprezentacja w czynnościach przed rzecznikiem dyscyplinarnym — od pierwszego przesłuchania w charakterze obwinionego.
• Przygotowanie strategii wyjaśnień albo skorzystania z prawa do odmowy ich składania (art. 135f ust. 1 pkt 1).
• Redagowanie i składanie wniosków dowodowych oraz zażaleń na postanowienia o ich nieuwzględnieniu — z zachowaniem 3-dniowego terminu.
• Sporządzanie odwołań od orzeczeń w terminie 7 dni oraz wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 135k ust. 4.
• Ocena opłacalności dobrowolnego poddania się karze i trybu uproszczonego z art. 135fa przed podjęciem nieodwracalnej decyzji.
• Skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego i skargi kasacyjne do NSA (art. 138 ustawy o Policji).
• Zaskarżanie zawieszenia w czynnościach służbowych i doradztwo w zakresie jego skutków finansowych.
• Analiza przedawnienia — badanie, czy nie upłynął termin 90 dni na wszczęcie albo 2 lata karalności (art. 135 ust. 3–5).
• Prowadzenie sprawy dyscyplinarnej równolegle z postępowaniem karnym, w szczególności przy zarzucie z art. 231 k.k.
• Wnioski o wznowienie prawomocnie zakończonego postępowania (art. 135r) oraz sprawy dotyczące zatarcia kary (art. 135q).