Pielęgniarki i położne ponoszą odpowiedzialność zawodową na podstawie ustawy z dnia 1 lipca 2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych za naruszenie zasad etyki zawodowej oraz przepisów dotyczących wykonywania zawodu. Sprawy w I instancji rozpoznaje Okręgowy Sąd Pielęgniarek i Położnych (OSPiP), a w II instancji Naczelny Sąd Pielęgniarek i Położnych. Od prawomocnego orzeczenia NSPiP przysługuje kasacja do Sądu Najwyższego. Kancelaria zapewnia obronę obwinionej pielęgniarce lub położnej na każdym etapie postępowania.
Właściwy organ
Okręgowy Sąd Pielęgniarek i Położnych
Podstawa prawna
- Ustawa z dnia 1 lipca 2011 r. o samorządzie pielęgniarek i położnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 628 ze zm.) — rozdział 6 Odpowiedzialność zawodowa
- Ustawa z dnia 15 lipca 2011 r. o zawodach pielęgniarki i położnej
- Kodeks etyki zawodowej pielęgniarki i położnej Rzeczypospolitej Polskiej
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 7 listopada 2007 r. w sprawie rodzaju i zakresu świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych udzielanych przez pielęgniarkę albo położną samodzielnie bez zlecenia lekarskiego
- Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego, stosowana odpowiednio
- Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 24 maja 2012 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach odpowiedzialności zawodowej pielęgniarek i położnych
Najczęstsze zarzuty
- Podanie niewłaściwego leku, błędnej dawki lub drogi podania (np. dożylnie zamiast domięśniowo)
- Zaniechanie monitorowania parametrów życiowych pacjenta lub nieprawidłowe prowadzenie obserwacji
- Błąd okołoporodowy położnej skutkujący niedotlenieniem noworodka lub uszczerbkiem zdrowia matki
- Nierzetelne prowadzenie dokumentacji pielęgniarskiej i wpisy antydatowane
- Naruszenie tajemnicy zawodowej, w tym ujawnianie informacji o pacjentach osobom nieuprawnionym
- Wykonywanie zawodu pod wpływem alkoholu lub środków odurzających
- Przekroczenie kompetencji zawodowych — wykonywanie czynności zastrzeżonych dla lekarza bez zlecenia
- Niewłaściwe traktowanie pacjenta naruszające godność osobistą
Przebieg postępowania
Etap 01
Wpłynięcie skargi
Skarga pacjenta lub zawiadomienie z urzędu do Okręgowego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej pielęgniarek i położnych.
Etap 02
Czynności sprawdzające rzecznika
Postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego albo o odmowie wszczęcia.
Etap 03
Postępowanie wyjaśniające
Gromadzenie dokumentacji medycznej, przesłuchania świadków, opinie biegłych z zakresu pielęgniarstwa lub położnictwa.
Etap 04
Przedstawienie zarzutów
Przedstawienie zarzutów obwinionej, odebranie wyjaśnień; ustanowienie obrońcy.
Etap 05
Wniosek o ukaranie albo umorzenie
Skierowanie wniosku o ukaranie do Okręgowego Sądu Pielęgniarek i Położnych albo umorzenie postępowania.
Etap 06
Rozprawa przed OSPiP
Z udziałem stron, obrońcy i biegłych; wydanie orzeczenia I instancji.
Etap 07
Odwołanie do NSPiP
W terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem.
Etap 08
Orzeczenie II instancji
Rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Pielęgniarek i Położnych i wydanie prawomocnego orzeczenia.
Etap 09
Kasacja do SN
W terminie 2 miesięcy od doręczenia orzeczenia NSPiP.
Możliwe sankcje
- Upomnienie.
- Nagana.
- Kara pieniężna na cel społeczny związany z ochroną zdrowia.
- Zakaz pełnienia funkcji kierowniczych w podmiotach leczniczych na okres od roku do pięciu lat.
- Zakaz pełnienia funkcji z wyboru w organach samorządu zawodowego na okres od roku do pięciu lat.
- Ograniczenie zakresu czynności w wykonywaniu zawodu na okres od sześciu miesięcy do dwóch lat.
- Zawieszenie prawa wykonywania zawodu na okres od roku do pięciu lat.
- Pozbawienie prawa wykonywania zawodu pielęgniarki lub położnej.
Środki zaskarżenia
Odwołanie do Naczelnego Sądu Pielęgniarek i Położnych w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia OSPiP z uzasadnieniem. Kasacja do Sądu Najwyższego — Izby Odpowiedzialności Zawodowej w terminie 2 miesięcy od doręczenia orzeczenia NSPiP wraz z uzasadnieniem. Kasację sporządza adwokat lub radca prawny (przymus adwokacko-radcowski). Możliwy wniosek o wznowienie postępowania na podstawie nowych faktów lub dowodów nieznanych w toku poprzedniego postępowania, a także wniosek o uchylenie postanowienia o tymczasowym zawieszeniu w wykonywaniu zawodu.
Jak możemy pomóc
- Wsparcie obwinionej pielęgniarki lub położnej już na etapie czynności sprawdzających rzecznika.
- Analiza dokumentacji pielęgniarskiej i okołoporodowej pod kątem zarzutów oraz formułowanie wniosków dowodowych.
- Reprezentacja przed OSPiP i NSPiP, w tym kwestionowanie opinii biegłych i wniosek o nową opinię.
- Sporządzanie odwołań i kasacji do Sądu Najwyższego.
- Koordynacja obrony w równolegle toczącym się postępowaniu karnym (np. art. 155 lub 160 k.k.) i cywilnym.
- Negocjacje z pracodawcą w zakresie skutków pracowniczych zawieszenia lub pozbawienia PWZ.
Najczęściej zadawane pytania
Jakie są koszty reprezentacji w sprawie dyscyplinarnej pielęgniarki?
Honorarium ustalane jest indywidualnie i zależy od stopnia skomplikowania sprawy, etapu postępowania i wymaganego nakładu pracy. Możliwe jest rozliczenie ryczałtowe za etap (wyjaśniający, I instancja, odwołanie, kasacja) lub w stawkach godzinowych.
Jak długo trwa postępowanie odpowiedzialności zawodowej?
Etap wyjaśniający trwa zwykle od kilku miesięcy do roku, a pełne postępowanie do prawomocnego rozstrzygnięcia 18–30 miesięcy. Karalność przewinienia ustaje co do zasady po 5 latach od jego popełnienia.
Czy mogę pracować w trakcie postępowania?
Tak, do czasu prawomocnego orzeczenia kary lub postanowienia o tymczasowym zawieszeniu. OSPiP może jednak orzec tymczasowe zawieszenie w wykonywaniu zawodu, jeżeli zebrane dowody wskazują z dużym prawdopodobieństwem na popełnienie ciężkiego przewinienia.
Czy obowiązkowe ubezpieczenie OC pokrywa koszty obrony?
Polisa OC obowiązkowego pielęgniarki lub położnej obejmuje co do zasady roszczenia cywilne pacjenta, a nie koszty obrony przed sądem zawodowym. Ochronę tych kosztów dają dodatkowe klauzule lub osobne ubezpieczenie ochrony prawnej.
Czy moim obrońcą może być adwokat, który nie jest pielęgniarką?
Tak. Obrońcą może być adwokat lub radca prawny — przepisy nie wymagają, aby był osobą wykonującą zawód medyczny. Na etapie kasacji obowiązuje przymus adwokacko-radcowski.
Czy postępowanie dyscyplinarne wpływa na sprawę karną?
Postępowania prowadzone są niezależnie, ale prawomocny wyrok skazujący sądu karnego co do popełnienia przestępstwa wiąże sąd zawodowy. Ukaranie dyscyplinarne nie wyklucza skazania w postępowaniu karnym za to samo zdarzenie.