Nauczyciel akademicki — postępowanie dyscyplinarne

Komisja Dyscyplinarna uczelni / Komisja przy MEiN

• Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. — Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1571 ze zm.) — dział VII rozdział 6 „Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli akademickich” (art. 275–306).
• Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 25 września 2018 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia mediacji, postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich (Dz.U. z 2018 r. poz. 1843).
• Statut uczelni oraz uchwały senatu w zakresie organizacji uczelnianej komisji dyscyplinarnej.
• Statut Rady Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego — w zakresie składu i trybu wyboru Komisji Dyscyplinarnej przy RGNiSW.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego, stosowany odpowiednio na podstawie odesłania w art. 305 p.s.w.n.
• Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 622 ze zm.) — w zakresie kasacji rozpoznawanej przez Izbę Odpowiedzialności Zawodowej.
• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. — Karta Nauczyciela (w zakresie nauczycieli akademickich będących jednocześnie nauczycielami szkół przyuczelnianych).

• Plagiat, autoplagiat oraz inne naruszenia praw autorskich w pracach naukowych i podręcznikach.
• Nierzetelność naukowa — fałszowanie wyników badań, manipulacja danymi, ghostwriting i guest authorship.
• Naruszenie zasad etyki zawodowej w relacjach ze studentami, doktorantami i współpracownikami (mobbing, molestowanie, dyskryminacja).
• Niewywiązywanie się z obowiązków dydaktycznych — nieusprawiedliwione opuszczanie zajęć, niesporządzanie sylabusów.
• Nieuzasadnione zaniżanie albo zawyżanie ocen studentów oraz korupcja akademicka.
• Naruszenie zasad przyjmowania prac dyplomowych i egzaminowania.
• Wykonywanie zajęć dodatkowych bez zgody rektora albo z naruszeniem zakazu konkurencji.
• Wykorzystywanie infrastruktury uczelni i środków grantowych do celów prywatnych.
• Czyn uchybiający godności zawodu nauczyciela akademickiego, w tym poza uczelnią.

1. Etap 01

   Zawiadomienie o przewinieniu

   Wpłynięcie zawiadomienia o przewinieniu do rektora; zawiadomienie może złożyć każda osoba mająca informacje o podejrzeniu popełnienia czynu.

2. Etap 02

   Polecenie rektora

   Rektor po wstępnej analizie zawiadomienia może wymierzyć karę upomnienia za przewinienie mniejszej wagi (po wysłuchaniu obwinionego), wszcząć mediację, albo polecić rzecznikowi dyscyplinarnemu wszczęcie postępowania wyjaśniającego.

3. Etap 03

   Postępowanie wyjaśniające rzecznika

   Rzecznik dyscyplinarny uczelni gromadzi materiał dowodowy, przesłuchuje obwinionego i świadków, dopuszcza opinie biegłych (w sprawach o plagiat — opinie z zakresu właściwej dziedziny); postępowanie wyjaśniające powinno zakończyć się w terminie 6 miesięcy od jego wszczęcia.

4. Etap 04

   Zawieszenie w pełnieniu obowiązków

   Rektor z urzędu zawiesza nauczyciela akademickiego w pełnieniu obowiązków w razie tymczasowego aresztowania albo w toku postępowania karnego o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego; może zawiesić w razie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego, jeżeli przemawia za tym dobro postępowania — wynagrodzenie ulega obniżeniu o 50%.

5. Etap 05

   Wniosek o ukaranie

   Skierowanie wniosku o ukaranie do uczelnianej komisji dyscyplinarnej do spraw nauczycieli akademickich albo umorzenie postępowania wyjaśniającego.

6. Etap 06

   Rozprawa w I instancji

   Uczelniana komisja dyscyplinarna rozpoznaje sprawę w składzie z udziałem co najmniej 1 studenta; wydaje orzeczenie co do winy i kary; rozprawy są jawne dla nauczycieli akademickich i studentów uczelni.

7. Etap 07

   Odwołanie do II instancji

   Odwołanie do Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem; w sprawach należących do właściwości komisji przy ministrze — odwołanie do tej komisji.

8. Etap 08

   Rozpoznanie odwołania

   Komisja Dyscyplinarna przy RGNiSW samodzielnie ustala stan faktyczny, nie jest związana rozstrzygnięciami innych organów; wydaje prawomocne orzeczenie utrzymujące w mocy, zmieniające albo uchylające orzeczenie I instancji.

9. Etap 09

   Kasacja do Sądu Najwyższego

   Kasacja do Sądu Najwyższego — Izby Odpowiedzialności Zawodowej w terminie 30 dni od doręczenia prawomocnego orzeczenia z uzasadnieniem; wnosi ją obwiniony, jego obrońca, rzecznik dyscyplinarny albo minister; obowiązuje przymus adwokacko-radcowski.

10. Etap 10

    Wykonanie orzeczenia i zatarcie

    Wykonanie kary należy do rektora; zatarcie kary następuje po upływie terminów określonych w art. 285 p.s.w.n. (od 6 miesięcy do 5 lat, w zależności od rodzaju kary).

• Upomnienie — może być wymierzone przez rektora za przewinienie mniejszej wagi po wysłuchaniu obwinionego.
• Nagana.
• Nagana z obniżeniem wynagrodzenia zasadniczego o 10%–25% na okres od miesiąca do 2 lat.
• Nagana z pozbawieniem prawa do pełnienia funkcji kierowniczych w uczelniach na okres od 6 miesięcy do 5 lat.
• Pozbawienie prawa do wykonywania zawodu nauczyciela akademickiego na okres od 6 miesięcy do 10 lat.
• Pozbawienie prawa do wykonywania zawodu nauczyciela akademickiego na zawsze — najsurowsza kara, powodująca skreślenie z listy nauczycieli akademickich i niemożność zatrudnienia w żadnej uczelni.

Odwołanie od orzeczenia uczelnianej komisji dyscyplinarnej wnosi się do Komisji Dyscyplinarnej przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego (a w sprawach należących do właściwości komisji przy ministrze — do tej komisji) w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem. Od prawomocnego orzeczenia komisji II instancji przysługuje kasacja do Sądu Najwyższego — Izby Odpowiedzialności Zawodowej w terminie 30 dni od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem; podstawami kasacji są rażące naruszenie prawa albo rażąca niewspółmierność kary; legitymowani do wniesienia kasacji są obwiniony, jego obrońca, rzecznik dyscyplinarny oraz minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego. Kasację sporządza i podpisuje adwokat albo radca prawny (przymus adwokacko-radcowski). Dopuszczalne jest wznowienie postępowania w razie ujawnienia nowych faktów lub dowodów albo bezwzględnych przyczyn odwoławczych. Postępowania dyscyplinarnego nie wszczyna się po upływie 5 lat od popełnienia czynu, a w sprawach o plagiat termin ten nie biegnie.

• Reprezentacja obwinionego nauczyciela akademickiego w postępowaniu wyjaśniającym przed rzecznikiem dyscyplinarnym uczelni.
• Obrona przed uczelnianą komisją dyscyplinarną i Komisją Dyscyplinarną przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego.
• Sporządzanie kasacji do Sądu Najwyższego — Izby Odpowiedzialności Zawodowej oraz wniosków o wznowienie postępowania.
• Reprezentacja w postępowaniu mediacyjnym oraz w sprawach o przewinienia mniejszej wagi przed rektorem.
• Wnioski o uchylenie zawieszenia w pełnieniu obowiązków oraz o wyrównanie obniżonego wynagrodzenia.
• Koordynacja obrony w równolegle prowadzonych postępowaniach karnych (np. art. 271 k.k., art. 286 k.k.) i sporach o naruszenie praw autorskich.
• Doradztwo w zakresie skutków zawodowych prawomocnego ukarania, w tym możliwości dalszego zatrudnienia w innych uczelniach.