Nauczyciel akademicki — postępowanie dyscyplinarne

Uczelniana komisja dyscyplinarna / komisja przy RGNiSW / komisja przy ministrze

• Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. — Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1571 ze zm.) — art. 275–306 (odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli akademickich) oraz art. 113 i 124 (wymagania wobec nauczyciela akademickiego i wygaśnięcie umowy o pracę).
• Rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 8 czerwca 2022 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia mediacji, postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego w sprawach odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli akademickich, a także sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych i ich zatarcia (Dz.U. z 2022 r. poz. 1236).
• Statut uczelni — w zakresie trybu wyboru i składu uczelnianej komisji dyscyplinarnej.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. — Kodeks postępowania karnego, stosowany odpowiednio na podstawie art. 305 p.s.w.n., z wyłączeniem art. 82.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego — przepisy o apelacji, stosowane do odwołania do Sądu Apelacyjnego w Warszawie (art. 295 ust. 2 p.s.w.n.).
• Pracownicy naukowi instytutów podlegają odrębnym procedurom: ustawie o instytutach badawczych (art. 51 i nast.) oraz ustawie o Polskiej Akademii Nauk (art. 107 i nast.).

• Plagiat, autoplagiat oraz inne naruszenia praw autorskich w pracach naukowych i podręcznikach.
• Nierzetelność naukowa — fałszowanie wyników badań, manipulacja danymi, ghostwriting i guest authorship.
• Naruszenie zasad etyki zawodowej w relacjach ze studentami, doktorantami i współpracownikami (mobbing, molestowanie, dyskryminacja).
• Niewywiązywanie się z obowiązków dydaktycznych — nieusprawiedliwione opuszczanie zajęć, niesporządzanie sylabusów.
• Nieuzasadnione zaniżanie albo zawyżanie ocen studentów oraz korupcja akademicka.
• Naruszenie zasad przyjmowania prac dyplomowych i egzaminowania.
• Wykonywanie zajęć dodatkowych bez zgody rektora albo z naruszeniem zakazu konkurencji.
• Wykorzystywanie infrastruktury uczelni i środków grantowych do celów prywatnych.
• Czyn uchybiający godności zawodu nauczyciela akademickiego, w tym poza uczelnią.

1. Etap 01

   Zawiadomienie i decyzja rektora

   Po otrzymaniu zawiadomienia rektor może skierować sprawę do mediacji (za zgodą obu stron), nałożyć karę upomnienia za przewinienie mniejszej wagi albo polecić rzecznikowi dyscyplinarnemu rozpoczęcie sprawy (art. 282).

2. Etap 02

   Upomnienie rektora

   Karę upomnienia nakłada się po wysłuchaniu nauczyciela akademickiego. Odwołanie wnosi się do sądu pracy właściwego dla siedziby uczelni w terminie 14 dni od doręczenia zawiadomienia o ukaraniu; karę uważa się za niebyłą po roku (art. 284).

3. Etap 03

   Postępowanie wyjaśniające rzecznika

   Rzecznik wszczyna postępowanie wyjaśniające nie później niż w 3 miesiące od polecenia rektora albo powzięcia informacji o czynie i kończy je w 6 miesięcy. Osoba, której dotyczy postępowanie, może składać wyjaśnienia albo odmówić ich złożenia, korzystać z obrońcy i zgłaszać wnioski dowodowe (art. 286–287).

4. Etap 04

   Zapoznanie z materiałem

   Po zakończeniu postępowania dowodowego przysługuje prawo zapoznania się z zebranymi dowodami i złożenia wniosku o ich uzupełnienie — w terminie 3 dni od doręczenia zawiadomienia (§ 13 ust. 8 rozporządzenia).

5. Etap 05

   Wniosek do komisji, wniosek o upomnienie albo umorzenie

   Rzecznik kieruje do właściwej komisji wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, występuje do rektora o upomnienie albo umarza postępowanie. Na umorzenie przysługuje zażalenie w terminie 14 dni — także zawiadamiającemu, pokrzywdzonemu i organowi, który polecił rozpoczęcie sprawy (art. 289).

6. Etap 06

   Zawieszenie w pełnieniu obowiązków

   Rektor może zawiesić nauczyciela akademickiego, przeciwko któremu wszczęto postępowanie karne lub dyscyplinarne, jeżeli przemawia za tym waga i wiarygodność zarzutów; z mocy prawa zawieszenie następuje tylko z dniem tymczasowego aresztowania. Zawieszenie trwa najwyżej 6 miesięcy (przedłużenie tylko przy toczącej się sprawie karnej), a wynagrodzenie zasadnicze może zostać obniżone nie więcej niż o 50%. Odwołanie przysługuje do sądu pracy (art. 302–303).

7. Etap 07

   Rozprawa w I instancji

   Orzeka uczelniana komisja dyscyplinarna — gdy rzecznik wnosi o naganę albo naganę z obniżeniem wynagrodzenia — albo komisja dyscyplinarna przy RGNiSW, gdy wnosi o kary surowsze (art. 279). Skład liczy co najmniej 3 członków, a przewodniczący ma stopień nie niższy niż obwiniony. Rozprawa jest jawna tylko dla osób wskazanych w ustawie, m.in. pracowników danej uczelni i pokrzywdzonego (art. 293 ust. 5).

8. Etap 08

   Odwołanie do komisji przy ministrze

   Odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, w dwóch egzemplarzach, za pośrednictwem komisji, która wydała orzeczenie. Komisja przy ministrze może zaostrzyć karę tylko wtedy, gdy odwołanie wniósł rzecznik dyscyplinarny (art. 295 ust. 1, § 42 i § 46 rozporządzenia).

9. Etap 09

   Odwołanie do Sądu Apelacyjnego w Warszawie

   Od prawomocnego orzeczenia komisji przy ministrze przysługuje odwołanie do Sądu Apelacyjnego w Warszawie — Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych; stosuje się przepisy k.p.c. o apelacji. Ustawa nie określa terminu wprost — w komentarzach przyjmuje się dwa tygodnie od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem. Od wyroku sądu apelacyjnego skarga kasacyjna nie przysługuje (art. 295 ust. 2).

10. Etap 10

    Wykonanie kary i zatarcie

    Wykonanie kary zarządza rektor. Kary ulegają zatarciu po 3 latach (upomnienie, nagana, nagana z obniżeniem wynagrodzenia), 5 latach (kary z pkt 4–7) albo 15 latach (pozbawienie prawa wykonywania zawodu) od dnia wykonania; na wniosek ukaranego komisja może orzec zatarcie już po 2 latach (art. 300).

• Upomnienie — może je nałożyć także rektor, za przewinienie mniejszej wagi, po wysłuchaniu nauczyciela akademickiego.
• Nagana.
• Nagana z obniżeniem wynagrodzenia zasadniczego o 10%–25% na okres od miesiąca do 2 lat.
• Pozbawienie prawa do wykonywania zadań promotora, recenzenta oraz członka komisji w postępowaniach w sprawie nadania stopnia doktora, stopnia doktora habilitowanego oraz tytułu profesora na okres od roku do 5 lat.
• Pozbawienie prawa do pełnienia funkcji kierowniczych w uczelniach na okres od 6 miesięcy do 5 lat.
• Wydalenie z pracy w uczelni — umowa o pracę wygasa z mocy prawa.
• Wydalenie z pracy w uczelni z zakazem wykonywania pracy w uczelniach na okres od 6 miesięcy do 5 lat.
• Pozbawienie prawa do wykonywania zawodu nauczyciela akademickiego na okres 10 lat.

Od orzeczenia komisji pierwszej instancji (uczelnianej albo przy Radzie Głównej Nauki i Szkolnictwa Wyższego) stronom przysługuje odwołanie do komisji dyscyplinarnej przy ministrze — w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, za pośrednictwem komisji, która wydała orzeczenie. Od prawomocnego orzeczenia komisji przy ministrze przysługuje odwołanie do Sądu Apelacyjnego w Warszawie — Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, rozpoznawane według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o apelacji; od wyroku sądu apelacyjnego skarga kasacyjna nie przysługuje. W tej procedurze nie ma kasacji do Sądu Najwyższego ani skargi do sądu administracyjnego. Od upomnienia nałożonego przez rektora oraz od decyzji o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków przysługuje odwołanie do sądu pracy właściwego dla siedziby uczelni. Wniosek o wznowienie postępowania składa się w terminie 30 dni od powzięcia wiadomości o jego podstawie. Postępowania wyjaśniającego nie wszczyna się po upływie 5 lat od czynu, a karalność ustaje po 5 latach od wszczęcia postępowania dyscyplinarnego; plagiat, inne naruszenia praw autorskich, fałszowanie badań i oszustwo naukowe nie przedawniają się.