Farmaceuta — postępowanie dyscyplinarne

Okręgowy / Naczelny Sąd Aptekarski

• Ustawa z 19 kwietnia 1991 r. o izbach aptekarskich (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1693) — rozdział 5 „Odpowiedzialność zawodowa” (art. 45–62).
• Art. 46 ustawy o izbach aptekarskich — cztery kary: upomnienie, nagana, zawieszenie prawa wykonywania zawodu na okres od 3 miesięcy do 3 lat i pozbawienie prawa wykonywania zawodu; art. 51 — skutki ukarania, w tym wygaśnięcie stosunku pracy.
• Art. 56 ustawy o izbach aptekarskich — przedawnienie: 3 lata na wszczęcie postępowania, ustanie karalności po 5 latach; przy czynie o znamionach przestępstwa — nie wcześniej niż przedawnienie karne.
• Art. 46b–46e ustawy o izbach aptekarskich — kasacja do Sądu Najwyższego (2 miesiące, także z powodu niewspółmierności kary); art. 47 — tymczasowe zawieszenie w czynnościach zawodowych.
• Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 31 marca 2003 r. w sprawie postępowania w sprawach odpowiedzialności zawodowej farmaceutów (Dz.U. Nr 65, poz. 612).
• Ustawa z 10 grudnia 2020 r. o zawodzie farmaceuty oraz ustawa z 6 września 2001 r. — Prawo farmaceutyczne.
• Kodeks Etyki Farmaceuty Rzeczypospolitej Polskiej (tytuł nadany uchwałą Krajowego Zjazdu Aptekarzy z 28 stycznia 2024 r.; wcześniej Kodeks Etyki Aptekarza RP).
• Posiłkowo: Kodeks postępowania karnego oraz rozdziały I–III i art. 53 Kodeksu karnego (art. 62 ust. 1 ustawy o izbach aptekarskich).

• Wydanie pacjentowi niewłaściwego produktu leczniczego lub błędnej dawki
• Realizacja recepty obarczonej oczywistym błędem bez konsultacji z lekarzem
• Nielegalny obrót produktami leczniczymi, w tym tzw. odwrócony łańcuch dystrybucji
• Wydawanie leków na receptę bez recepty lub na receptę nieważną/sfałszowaną
• Reklama apteki lub jej działalności sprzeczna z art. 94a Prawa farmaceutycznego
• Naruszenie tajemnicy zawodowej dotyczącej danych pacjenta
• Wykonywanie zawodu farmaceuty pod wpływem alkoholu lub środków odurzających
• Wystawianie nierzetelnych dokumentów rozliczeniowych do NFZ

1. Etap 01

   Wpłynięcie skargi do rzecznika

   Skarga pokrzywdzonego albo zawiadomienie — np. inspekcji farmaceutycznej lub NFZ — trafia do okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej.

2. Etap 02

   Wszczęcie albo odmowa wszczęcia postępowania wyjaśniającego

   Rzecznik wydaje postanowienie o wszczęciu postępowania wyjaśniającego, gdy ma wiarygodną informację o możliwym przewinieniu, albo odmawia wszczęcia, jeżeli zachodzi przeszkoda procesowa, np. przedawnienie (§ 19–20 rozporządzenia z 31 marca 2003 r.). Postępowania nie można wszcząć po 3 latach od czynu, a karalność ustaje po 5 latach (art. 56 ustawy o izbach aptekarskich).

3. Etap 03

   Postępowanie wyjaśniające

   Przesłuchania, opinie biegłych, analiza dokumentacji aptecznej i recept. Farmaceuta może odmówić składania wyjaśnień i odpowiedzi na pytania, zgłaszać wnioski dowodowe i korzystać z pomocy obrońcy już na tym etapie (§ 16 rozporządzenia; art. 58 ustawy). Postępowanie powinno zakończyć się w ciągu 3 miesięcy; może je przedłużyć Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej, a po 6 miesiącach — Naczelny Sąd Aptekarski (§ 25).

4. Etap 04

   Przedstawienie zarzutów

   Rzecznik sporządza postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je farmaceucie i przesłuchuje go; na wniosek farmaceuty przy składaniu wyjaśnień może być obecny obrońca (§ 22). Po zamknięciu postępowania wyjaśniającego jest 14 dni na dodatkowe wyjaśnienia i wnioski dowodowe (§ 24).

5. Etap 05

   Wniosek o ukaranie albo umorzenie

   Rzecznik kieruje wniosek o ukaranie do okręgowego sądu aptekarskiego albo umarza postępowanie (§ 20 ust. 3 i § 26).

6. Etap 06

   Rozprawa przed okręgowym sądem aptekarskim

   Sąd orzeka w składzie trzyosobowym, na jawnej rozprawie. Między doręczeniem wniosku o ukaranie a rozprawą musi upłynąć co najmniej 14 dni; obwiniony może wyłączyć jednego wskazanego przez siebie członka składu — wniosek składa się w terminie 7 dni od zawiadomienia o terminie rozprawy (§ 4, § 10, § 29–30).

7. Etap 07

   Odwołanie do Naczelnego Sądu Aptekarskiego

   W terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem, za pośrednictwem sądu, który je wydał (§ 43). Naczelny Sąd Aptekarski orzeka w składzie pięcioosobowym i może orzec na niekorzyść obwinionego tylko wtedy, gdy wniesiono odwołanie na jego niekorzyść (§ 10 i § 47).

8. Etap 08

   Prawomocne orzeczenie Naczelnego Sądu Aptekarskiego

   Orzeczenie wydane w II instancji jest prawomocne z chwilą ogłoszenia; doręcza się je w terminie 2 miesięcy od ogłoszenia (art. 46a ustawy).

9. Etap 09

   Kasacja do Sądu Najwyższego

   W terminie 2 miesięcy od doręczenia orzeczenia Naczelnego Sądu Aptekarskiego. Kasację może uzasadniać także niewspółmierność kary; sporządza ją i podpisuje adwokat albo radca prawny (art. 46b–46e).

• Upomnienie (art. 46 ust. 1 pkt 1 ustawy o izbach aptekarskich).
• Nagana (art. 46 ust. 1 pkt 2).
• Zawieszenie prawa wykonywania zawodu farmaceuty na okres od trzech miesięcy do trzech lat (art. 46 ust. 1 pkt 3) — na poczet kary zalicza się okres tymczasowego zawieszenia w czynnościach zawodowych (§ 51 rozporządzenia).
• Pozbawienie prawa wykonywania zawodu farmaceuty (art. 46 ust. 1 pkt 4) — skreślenie z listy członków izby bez prawa ubiegania się o ponowne uzyskanie prawa wykonywania zawodu przez 10 lat (art. 51 ust. 3).
• Skutek dla zatrudnienia: prawomocne zawieszenie albo pozbawienie prawa wykonywania zawodu powoduje wygaśnięcie stosunku pracy z mocy prawa — ze skutkami rozwiązania umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika (art. 51 ust. 2).
• Upomnienie, nagana i zawieszenie pociągają za sobą utratę prawa wybieralności do organów izb aptekarskich do czasu usunięcia wzmianki o ukaraniu (art. 51 ust. 1).
• Rejestr ukaranych: wzmiankę usuwa się z urzędu po roku (upomnienie), 2 latach (nagana), 5 latach od odbycia kary (zawieszenie) i 15 latach (pozbawienie prawa wykonywania zawodu) — jeżeli w tym czasie farmaceuta nie został ponownie ukarany i nie wszczęto przeciwko niemu postępowania (art. 60 ust. 3).
• Koszty: w razie ukarania sąd aptekarski obciąża farmaceutę kosztami postępowania; może z nich zwolnić w całości lub w części (§ 56 rozporządzenia).

Odwołanie do Naczelnego Sądu Aptekarskiego wnosi się w terminie 14 dni od doręczenia orzeczenia okręgowego sądu aptekarskiego z uzasadnieniem, za pośrednictwem sądu, który je wydał (§ 43 rozporządzenia z 31 marca 2003 r.). Naczelny Sąd Aptekarski może orzec na niekorzyść obwinionego tylko wtedy, gdy wniesiono odwołanie na jego niekorzyść (§ 47 ust. 3). Od prawomocnego orzeczenia wydanego w II instancji przysługuje kasacja do Sądu Najwyższego w terminie 2 miesięcy od doręczenia orzeczenia (art. 46b ustawy o izbach aptekarskich) — także z powodu niewspółmierności kary (art. 46c ust. 1). Kasację obwinionego sporządza i podpisuje adwokat albo radca prawny (art. 46e ust. 2); niedopuszczalne jest uwzględnienie kasacji na niekorzyść obwinionego wniesionej po upływie 6 miesięcy od uprawomocnienia orzeczenia (art. 46c ust. 2). Na postanowienie o tymczasowym zawieszeniu w czynnościach zawodowych przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Aptekarskiego (§ 50 rozporządzenia); jeżeli zawieszenie trwa dłużej niż 3 miesiące, sąd ten bada jego zasadność z urzędu (art. 47 ust. 2). Możliwe jest też wznowienie postępowania.