Rzecznik odpowiedzialności zawodowej wzywa lekarza — co zrobić?

Krótka odpowiedź: pismo od okręgowego rzecznika odpowiedzialności zawodowej oznacza zwykle, że do izby lekarskiej wpłynęła informacja o możliwym przewinieniu zawodowym — najczęściej skarga pacjenta lub jego bliskich. Rzecznik najpierw sprawdza, czy jest podstawa do działania, a potem wydaje postanowienie o wszczęciu albo o odmowie wszczęcia postępowania wyjaśniającego. Gdy uzupełnia dane, ma na to najwyżej 3 miesiące (art. 67 ust. 2). Obwinionym lekarz staje się dopiero po postanowieniu o przedstawieniu zarzutów (art. 58 ust. 1), ale stroną postępowania jest od początku (art. 56 ust. 1). Może mieć do dwóch obrońców — lekarzy, adwokatów lub radców prawnych (art. 58 ust. 2). Postępowanie wyjaśniające powinno zamknąć się w 6 miesięcy (art. 76 ust. 1).

Stan prawny: 10 listopada 2026 r. — ustawa z 2 grudnia 2009 r. o izbach lekarskich (Dz.U. z 2021 r. poz. 1342 t.j.), ustawa z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2024 r. poz. 581 t.j.), Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2026 r. poz. 490 t.j.). Przepisy bez nazwy ustawy to przepisy ustawy o izbach lekarskich. Wszystko, co dotyczy lekarza, dotyczy też lekarza dentysty (art. 4 ust. 1 pkt 3).

Kim jest rzecznik odpowiedzialności zawodowej i skąd ma Twoją sprawę?

Okręgowy rzecznik odpowiedzialności zawodowej działa w okręgowej izbie lekarskiej. Wykonuje czynności sprawdzające, prowadzi postępowanie wyjaśniające wobec członków swojej izby, a przed sądem lekarskim występuje jako oskarżyciel (art. 31 ust. 1). Jego zastępcy działają w jego imieniu (art. 31 ust. 2). Nad okręgowymi rzecznikami nadzór sprawuje Naczelny Rzecznik Odpowiedzialności Zawodowej (art. 45 ust. 1 pkt 2). Twoją sprawę prowadzi więc rzecznik izby, do której należysz — adres i godziny pracy jego biura znajdziesz na stronie tej izby.

Rzecznik zajmuje się przewinieniem zawodowym, czyli naruszeniem zasad etyki lekarskiej albo przepisów związanych z wykonywaniem zawodu (art. 53). Sprawa zaczyna się od informacji, która wskazuje na możliwość takiego przewinienia (art. 67 ust. 1). W praktyce to najczęściej skarga pacjenta lub rodziny, ale bywa też sygnał od pracodawcy, NFZ, Rzecznika Praw Pacjenta, prokuratury albo z mediów.

Rzecznik odpowiedzialności zawodowej działa także w samorządzie pielęgniarek i położnych oraz w samorządzie aptekarskim. O tych postępowaniach piszemy osobno: odpowiedzialność zawodowa pielęgniarek i położnych oraz odpowiedzialność zawodowa farmaceuty.

Na jakim etapie jest sprawa, jeśli przyszło pismo od rzecznika?

To pierwsza rzecz do ustalenia, bo od etapu zależą Twoje prawa i sensowna reakcja.

Termin zaznajomienia z materiałami rzecznik musi wyznaczyć tak, żeby od doręczenia zawiadomienia Tobie i obrońcom minęło co najmniej 14 dni (art. 74 ust. 3). Co dzieje się dalej przed sądem lekarskim, opisujemy w artykule Odpowiedzialność dyscyplinarna lekarza – sąd lekarski.

Czy musisz odpowiadać na pismo rzecznika i składać wyjaśnienia?

Złożenie wyjaśnień to prawo, a nie obowiązek. Ustawa każe pouczyć lekarza o prawie do złożenia wyjaśnień (art. 72 ust. 2), a w sprawach nieuregulowanych odpowiednio stosuje się Kodeks postępowania karnego (art. 112 pkt 1). Kodeks pozwala bez podawania powodów odmówić wyjaśnień albo odpowiedzi na poszczególne pytania (art. 175 § 1 k.p.k.). Działa też domniemanie niewinności, a wątpliwości, których nie da się usunąć, rozstrzyga się na korzyść obwinionego (art. 61).

Milczenie nie jest jednak automatycznie najlepszą strategią. Wyjaśnienia przygotowane na podstawie dokumentacji potrafią zakończyć sprawę już na starcie: rzecznik nie wszczyna postępowania albo je umarza, jeśli czynu nie popełniono, brak danych uzasadniających podejrzenie albo czyn nie jest przewinieniem zawodowym (art. 63 pkt 1 i 2). Z kolei pismo napisane w emocjach, bez zapoznania się ze skargą i z dokumentacją, zostaje w aktach i bywa najmocniejszym dowodem przeciwko lekarzowi. Więcej: Kiedy odmówić złożenia wyjaśnień przed rzecznikiem.

Dwie rzeczy, które często blokują lekarzy niepotrzebnie albo zbyt późno:

• Tajemnica lekarska nie stoi na przeszkodzie wyjaśnieniom. Składanie przez lekarza zeznań i wyjaśnień w zakresie okoliczności objętych postępowaniem nie narusza tajemnicy lekarskiej (art. 59 ust. 4).
• Rzecznik i tak dotrze do dokumentacji. Podmiot leczniczy udostępnia dokumentację medyczną organom samorządu zawodów medycznych w zakresie niezbędnym do ich zadań (art. 26 ust. 3 pkt 2 ustawy o prawach pacjenta). Niczego w niej nie dopisuj ani nie poprawiaj po fakcie — „uzupełnianie” dokumentacji po zdarzeniu to jeden z typowych zarzutów, a późniejsze zmiany zwykle da się wykazać.

W jakim charakterze wzywa Cię rzecznik?

Sprawdź to w wezwaniu, zanim pójdziesz na przesłuchanie. Od charakteru zależą Twoje prawa i obowiązki.

• Obwiniony. Masz prawo do obrońcy i prawo do odmowy wyjaśnień. W sprawach niecierpiących zwłoki — zwłaszcza gdy grozi zatarcie dowodów — rzecznik może przesłuchać lekarza w charakterze obwinionego jeszcze przed postanowieniem o zarzutach (art. 71).
• Świadek. Świadka, który bez usprawiedliwienia nie stawi się na wezwanie albo bezpodstawnie odmawia zeznań, rzecznik może zgłosić do sądu rejonowego o karę lub przymusowe sprowadzenie — pod warunkiem że uprzedził go o tych skutkach (art. 60 ust. 1 i 2). Jeśli wezwano Cię jako świadka w sprawie, która w istocie dotyczy Twojego leczenia, nie idź bez konsultacji z obrońcą.

Jak przygotować się do samej czynności, opisujemy w przewodniku Przesłuchanie u rzecznika dyscyplinarnego krok po kroku.

Ile to trwa i kiedy sprawa się przedawnia?

• 3 miesiące — najdłuższy czas na decyzję o wszczęciu albo odmowie wszczęcia, gdy rzecznik uzupełnia dane (art. 67 ust. 2).
• 6 miesięcy — tyle co do zasady ma trwać postępowanie wyjaśniające, licząc od dnia uzyskania informacji (art. 76 ust. 1). Naczelny Rzecznik może je przedłużyć najwyżej o kolejne 6 miesięcy (ust. 2). Jeśli nie skończy się w ciągu roku, akta trafiają do Naczelnego Sądu Lekarskiego, który decyduje o dalszym przedłużeniu (ust. 3).
• Zażalenie na przewlekłość — możesz je złożyć do Naczelnego Rzecznika Odpowiedzialności Zawodowej (art. 76 ust. 4). Może on m.in. przejąć postępowanie albo wyznaczyć termin jego załatwienia (ust. 5).
• 3 lata od czynu — po tym czasie nie można wszcząć postępowania. Ten termin przerywa jednak każda czynność rzecznika (art. 64 ust. 1 i 2).
• 5 lat od czynu — karalność przewinienia ustaje (art. 64 ust. 3). Gdy czyn jest jednocześnie przestępstwem, nie następuje to wcześniej niż ustanie karalności przestępstwa (ust. 4).

Daty i każda czynność w aktach mają więc znaczenie. Kontrola przedawnienia powinna być stałym punktem obrony.

Czy już teraz grozi Ci zawieszenie prawa wykonywania zawodu?

Może tak się stać jeszcze przed wyrokiem. Na wniosek rzecznika sąd lekarski może tymczasowo zawiesić prawo wykonywania zawodu albo ograniczyć zakres czynności na okres do roku. Muszą być spełnione dwa warunki: dowody z dużym prawdopodobieństwem wskazują na ciężkie przewinienie, a dalsza praca zagraża bezpieczeństwu pacjentów lub grozi kolejnym przewinieniem (art. 77 ust. 1).

Postanowienie jest natychmiast wykonalne (ust. 2), ale masz prawo być na posiedzeniu z obrońcą (ust. 3). Zażalenie składasz w 14 dni od doręczenia do Naczelnego Sądu Lekarskiego. Nie wstrzymuje ono wykonania postanowienia (ust. 6). Więcej: Tymczasowe zawieszenie prawa wykonywania zawodu.

Jeśli sprawa trafi do sądu, sąd lekarski może orzec karę od upomnienia i nagany, przez karę pieniężną, zakaz pełnienia funkcji kierowniczych, ograniczenie zakresu czynności i zawieszenie prawa wykonywania zawodu, aż po jego pozbawienie (art. 83 ust. 1).

Jak może zakończyć się sprawa u rzecznika?

• Odmowa wszczęcia albo umorzenie — gdy nie ma podstaw do wniosku o ukaranie (art. 63, art. 73). Pokrzywdzony może zaskarżyć odmowę wszczęcia, a strony — umorzenie, w 14 dni od otrzymania postanowienia (art. 68). Dopóki ten termin nie minie, sprawa nie jest zamknięta na dobre.
• Mediacja — rzecznik może z inicjatywy lub za zgodą stron skierować sprawę do mediacji z pokrzywdzonym. Powinna trwać najwyżej 2 miesiące i nie wlicza się do czasu postępowania wyjaśniającego (art. 113 ust. 1 i 2).
• Wniosek o ukaranie — wtedy sprawę rozpoznaje okręgowy sąd lekarski (art. 74 ust. 6, art. 75).

Jeśli o to samo zdarzenie toczy się sprawa karna, postępowanie w izbie biegnie niezależnie, ale może zostać zawieszone do jej zakończenia (art. 54). Wyjaśnienia trzeba wtedy planować razem dla obu postępowań — zobacz Postępowanie dyscyplinarne a karne.

Co zrobić w pierwszych dniach po piśmie od rzecznika?

1. Zapisz datę doręczenia i ustal, co to za pismo: prośba o stanowisko, postanowienie o wszczęciu, wezwanie czy postanowienie o przedstawieniu zarzutów.
2. Nie odpowiadaj od razu. Najpierw poznaj treść skargi i swoją dokumentację.
3. Zbierz to, co jest tylko u Ciebie: grafik dyżurów, nazwiska osób z zespołu, własne notatki z przebiegu zdarzenia. Dokumentacji medycznej nie zmieniaj.
4. Sprawdź, czy toczą się inne sprawy — w prokuraturze, roszczenie pacjenta, postępowanie u pracodawcy.
5. Zajrzyj do polisy. Obowiązkowe OC lekarza zwykle nie pokrywa kosztów obrony przed rzecznikiem — robi to dopiero ubezpieczenie ochrony prawnej. Zgłoś sprawę ubezpieczycielowi, zanim podpiszesz umowę z obrońcą.
6. Wybierz obrońcę. Możesz mieć najwyżej dwóch — lekarzy, adwokatów lub radców prawnych (art. 58 ust. 2). Zobacz też: Obrońca w postępowaniu dyscyplinarnym — kto i ile kosztuje.

Uniwersalną listę kroków znajdziesz w poradniku Pierwsze pismo od rzecznika dyscyplinarnego — co zrobić w 48 godzin.

Pomoc kancelarii

Prowadzimy obronę lekarzy i lekarzy dentystów w całej Polsce — od odpowiedzi na pierwsze pismo rzecznika, przez przesłuchania, opinie biegłych i wnioski dowodowe, po okręgowy sąd lekarski, Naczelny Sąd Lekarski i kasację do Sądu Najwyższego. Najwięcej da się zrobić na samym początku, zanim powstanie materiał dowodowy całej sprawy.

Więcej o procedurze: Lekarz — postępowanie dyscyplinarne i Lekarz dentysta — postępowanie dyscyplinarne. Sprawy karne, cywilne i pracownicze lekarzy prowadzimy też w serwisie prawnikdlalekarzy.pl.

Najczęstsze pytania

Czy pismo od rzecznika odpowiedzialności zawodowej oznacza, że jestem obwiniony? Nie. Obwinionym jest lekarz, wobec którego rzecznik wydał postanowienie o przedstawieniu zarzutów albo skierował wniosek o ukaranie (art. 58 ust. 1). Już wcześniej jesteś jednak stroną postępowania (art. 56 ust. 1), a to, co napiszesz, trafi do akt.

Czy mogę odmówić wyjaśnień? Tak. W postępowaniu przed rzecznikiem odpowiednio stosuje się Kodeks postępowania karnego (art. 112 pkt 1), który pozwala bez podania powodów odmówić wyjaśnień albo odpowiedzi na poszczególne pytania (art. 175 § 1 k.p.k.). To decyzja strategiczna — warto ją podjąć po zapoznaniu się z aktami.

Czy opisując rzecznikowi przebieg leczenia, naruszę tajemnicę lekarską? Nie. Składanie przez lekarza wyjaśnień i zeznań w zakresie okoliczności objętych postępowaniem nie narusza tajemnicy lekarskiej (art. 59 ust. 4).

Ile może trwać postępowanie u rzecznika? Co do zasady 6 miesięcy od uzyskania informacji (art. 76 ust. 1). Naczelny Rzecznik może przedłużyć je o najwyżej 6 miesięcy, a po roku o dalszym przedłużeniu decyduje Naczelny Sąd Lekarski. Na przewlekłość przysługuje zażalenie do Naczelnego Rzecznika (art. 76 ust. 4).

Pismo od rzecznika odpowiedzialności zawodowej? Bezpłatna ocena sprawy — kontakt w jeden dzień roboczy, albo zadzwoń: 22 270 63 01.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w konkretnej sprawie.